*Της Ιωάννας Δανδέλια

Θέλουμε μια Ευρώπη ενωμένη, θέλουμε μια Ευρώπη δίκαιη με τους θεσμούς, τους πολίτες, τα έθνη κράτη που την ενώνουν... Εκλογές, ελλείμματα, μνημόνια και δημοψηφίσματα απειλούν αυτό που κάποτε ο Jean Monnet εμπνεύστηκε ως «ομοσπονδιακή ένωση», γιατί για τον ίδιο, «δεν θα υπάρξει ειρήνη στην Ευρώπη αν τα κράτη συνεχίζουν να βασίζονται στην εθνική κυριαρχία». Τότε, μετά από δύο παγκοσμίους πολέμους που ξεκίνησαν και τις δύο φορές στη Γηραία Ήπειρο για να εμπλέξουν και την άλλη άκρη του Ατλαντικού, τίποτα δε φαινόταν πιο σημαντικό από μια προσπάθεια σταθεροποίησης. Από τότε, άλλαξαν πολλά, οι οικονομίες εξελίχθηκαν, οι ισορροπίες άλλαξαν, οι συμμαχίες διευρύνθηκαν. Οι «νάρκες» ωστόσο, ανενεργές σαν βλήματα που περιμένουν να «ενεργοποιηθούν» στο έδαφος της Ευρώπης, υπάρχουν ακόμη. Και αυτό κυρίως, γιατί τα κράτη διατήρησαν αυτό που σήμερα οι ιστορικοί ονομάζουν «εθνικά συμφέροντα» και οι διεθνολόγοι διάθεση «εθνικής επικυριαρχίας».

Η Γερμανία αναμένει εκλογές και η μέχρι πρότινος ισχυρή «κυρία» της Ε.Ε., Καγκελάριος Μερκελ βλέπει για πρώτη φορά έναν επικίνδυνο αντίπαλο, τουλάχιστον δημοσκοπικά, στο πρόσωπο του πρόσφατα κραταιού προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς. Η Γαλλία με τη σειρά της, βιώνει τον εκλογικό πυρετό υποψηφίων που δεν έχουν καν λάβει το χρίσμα των δύο μεγάλων παρατάξεων. Παράλληλα, τα σκάνδαλα αλλά και ο φόβος των τρομοκρατικών χτυπημάτων φουντώνουν το γαϊτανάκι μιας Γαλλικής δημοκρατίας που παλεύει με το τότε και το τώρα, τη γαλλική εσάνς εντός ενός κράτους που καλείται να αντιμετωπίσει τον όρο «ισλαμική τρομοκρατία» και τον φόβο που τον συνοδεύει με το μουσουλμανικό στοιχείο να αποτελεί το 7,5% του συνολικού πληθυσμού. Την ίδια ώρα, η Μ. Βρετανία με συνοπτικές διαδικασίες, ένα νομοσχέδιο που συζητήθηκε μόλις 5 μέρες στο αρχικό του στάδιο, αναμένοντας επικαιροποίηση από τη Βουλή των Λόρδων και υπογραφή από τη Βασίλισσα της χώρας, ετοιμάζει την έξοδο της από την Οικονομική Ένωση της Ευρώπης. Η αντίστοιχη επικύρωση της Συνθήκης του Μάαστριχτ είχε απασχολήσει τότε τη χώρα για πολύ περισσότερο χρόνο με συνέπεια η Συνθήκη που διαμορφώθηκε το Φεβρουάριο του 1992, να τεθεί σε εφαρμογή μόλις την 1η Νοεμβρίου του 1993.

Στο επίκεντρο, για άλλη μια φορά, διασχίζοντας έναν ωκεανό, οι Η.Π.Α., με έναν νέο (όχι ηλικιακά) Πρόεδρο, απρόβλεπτο, για πολλούς, στη συμπεριφορά του, με αμφιλεγόμενο, συντηρητικό και, κατα τα φαινόμενα, με τάσεις εθνικισμού, πρόγραμμα. Ο Ντόναλτ Τραμπ, επιχειρηματίας ο ίδιος, ξέρει πολύ καλά πως οι επιχειρήσεις κατακτώνται και «υποβαθμίζονται» σημαντικά όταν η οικονομική τους ραχοκοκαλιά και συνεκτικότητα διέρχεται κρίση. Για τον ίδιο, η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει να «ενωθεί» πολιτικά, κοινός τόπος των περισσότερων από μας στη σκέψη. Η Οικονομική Ένωση, με μια οικονομική κρίση που ξεκίνησε από τις Η.Π.Α., ταξίδεψε και «στέριωσε» στην Ευρώπη με δανεισμούς, ελλείμματα και κοινοβούλια που αντιδρούν σε κάθε ιδέα νέου δανεισμού του Νότου, δεν είναι παρά ένας θεσμός που παραπατάει υπό το φόβο του πολιτικού κόστος, του μεταναστευτικού και της ακροδεξιάς. Όλα τα παραπάνω, παρανοϊκός ή μη, εθνικιστής ή αυταρχικός, ο νέος Πρόεδρος της υπερδύναμης τα γνωρίζει και από ότι φαίνεται θα τα εκμεταλλευτεί στο έπακρο. Γνωρίζει ότι δεν υπάρχει ηγεσία στην κορυφή της Ε.Ε., ότι πολλοί θα ήθελαν αλλά λίγοι μπορούν, και ακόμη λιγότεροι να πάρουν πρωτοβουλία για να κάνουν βήματα εμπρός (άλλωστε η στασιμότητα είναι πάντα πιο ασφαλής). Η εύθραυστη συμμαχία που οι Ευρωπαίοι ήθελαν να έχουν με τις Η.Π.Α. δεν είναι πια η δεδομένη πραγματικότητα Αντιθέτως, είναι ένας ακόμη αντίπαλος στην ασπρόμαυρη σκακιέρα της διεθνούς ισορροπίας.
Που βρίσκεται η Ελλάδα σε όλα αυτά; Ποιός μοιράζει τα χαρτιά στη δική της τράπουλα; Το σίγουρο είναι πως ακόμη και τώρα η εξωτερική πολιτική του νέου πλανητάρχη δεν είναι δεδομένη και κατά συνέπεια δεν έχει επιδείξει τις διαθέσεις της (παρά τα ελληνικής καταγωγής πρόσωπα που αγγίζουν σημαντικές θέσεις στον πολιτικό σκελετό της νέας προεδρίας). Κάποιοι βιάστηκαν να υπερθεματίσουν ή να προβλέψουν τις προθέσεις του νέου Προέδρου, ακόμη και εντός της ελληνικής κυβέρνησης, (επικίνδυνες και άστοχες κρίσεις).

Την ίδια ώρα, η ίδια η εξωτερική και «αμυντική» πολιτική του γείτονα αποδεικνύει για μία ακόμη φορά πως ξέρει καλά να εκμεταλλεύεται τα «στεγανά» του σκάφους όταν αυτό παίρνει νερά... Ο Ερντογάν, στο πλαίσιο της αλλαγής ενός Συντάγματος και σε μια προσπάθεια άμβλυνσης απόστασης και αντιθέσεων με τους κεμαλιστές, κάνει ότι μπορεί για να κατασκευάσει θερμά επεισόδια σε μια θάλασσα που καλώς ή κακώς μοιραζόμαστε χρόνια τώρα, με κινήσεις εντυπωσιασμού και εσωτερικής κατανάλωσης που όμως κρύβουν τη δική τους σημασία και επικινδυνότητα αντίστοιχα με τους χειρισμούς που προκύπτουν από κάθε πλευρά. Ξέρει πολύ καλά, πως η Ευρώπη τον έχει ανάγκη στο πλαίσιο μιας συμφωνίας για το μεταναστευτικό, ότι η οικονομική της ένωση κινδυνεύει να μείνει ένα ανεπίδοτο γράμμα για τα κράτη που περιμένουν τη στήριξη της. Περισσότερο όμως από όλα, αυτό που τον ενθαρρύνει είναι πως οι Η.Π.Α. δεν έχουν ακόμη εκδηλώσει τις προθέσεις τους, κυρίως γιατί, ο Τραμπ θέλει να κινηθεί με εξαιρετική εσωστρέφεια στο εσωτερικό της χώρας, κρατώντας την όποια επιδειξη δύναμης και πυγμής προς το παρον σε επίπεδο προσωποπαγές. Ο Ερντογαν έχει εντοπίσει απο νωρίς τη διάθεση του νέου Προέδρου να μεταφέρει το ενδιαφέρον του από τη Συρία σε νέα γήπεδα ισορροπιών σε Ισραήλ και Αίγυπτο, γεγονός που αφήνει το Σουλτάνο πιο ήρεμο για το εσωτερικό και τα νώτα της χώρας του. Η Ρωσία που θα μπορούσε να τον ανησυχήσει, φαίνεται με τη σειρά της, να διέρχεται μια περίοδο σιωπής και αναμονής, κάτι που αν μη τι άλλο διευρύνει το έδαφος για τον Τούρκο Πρόεδρο.

Γεγονός παραμένει, επίπονο για πολλούς συμπέρασμα, πως η Ελλάδα σε αυτές τις εξισώσεις δε μπορεί να περιμένει πολιτική λύση σε αυτό που ονομάζουμε αξιολόγηση και «διάσωση» του ελληνικού χρέους, γιατί εντέλει, δεν διασώζεται κάθε φορά η χώρα αλλά το χρέος της και κάθε μέρα που τα δεδομένα αλλάζουν, πρέπει να αλλάζουμε και εμείς...

*Η Ιωάννα Δανδέλια είναι δημοσιογράφος.